Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony! Zapraszamy do zapoznania się z klauzulą informacyjną dotyczącą RODO (więcej)

Uczeń zdolny - problem czy wyzwanie?

Już od najmłodszych lat możemy zaobserwować między dziećmi duże, wyraźne różnice indywidualne. Dotyczą one m.in. szybkości i poprawności myślenia, oryginalności pomysłów, tempa i łatwości wykonywania różnych działań. Różnice te określa się mianem zdolności. Na rozwój uzdolnień dziecka mają wpływ zarówno czynniki wrodzone i dziedziczne, jak i nabyte, środowiskowe (odpowiednie odżywianie, korzystna atmosfera panująca w domu, jak i w szkole, dostarczanie bodźców stymulujących, zaspokajanie potrzeb emocjonalnych, odpowiednie motywowanie i zachęcanie do pracy twórczej, itp.) W miarę upływu lat zdolności się różnicują. Najwcześniej pojawiają się zdolności matematyczne i artystyczne, zwłaszcza muzyczne i plastyczne. W młodszym okresie szkolnym następuje rozkwit zdolności intelektualnych, a w okresie dorastania – twórczości intelektualnej. Nieprawdziwy jest dość powszechnie funkcjonujący pogląd, że dziecko zdolne poradzi sobie samo. Jeżeli nie uzyska ono w porę odpowiedniej pomocy, zachęty, ukierunkowania, możliwości ćwiczenia i sprawdzania się niestety rozwój zdolności może ulec częściowemu lub całkowitemu zahamowaniu.

Pojęcie „uczeń zdolny” służy do określenia jednostek, które pod względem zdolności intelektualnych przewyższają swoich rówieśników. W próbach określenia ucznia zdolnego zwraca się uwagę na takie zdolności, jak: zdolność do efektywnego uczenia się rzeczy nowych i wybitne, stale wyróżniające się wyniki w jakiejś aktywności, oryginalność w myśleniu i działaniu, duże nasilenie dążeń poznawczych, zdolność do koncentracji uwagi, zwłaszcza na treściach abstrakcyjnych, wrażliwość na problemy i wytrwałość w ich rozwiązywaniu, przeżywanie satysfakcji z rozwiązywania problemów i pokonywania trudności intelektualnych. W szkole zdolności ucznia praktycznie ujawniają się w toku pracy nad materiałem nauczania. Uczniowie zdolni z reguły: uczą się szybciej, opanowują szerszy zakres materiału, uczą się inaczej, szukają związków przyczynowo skutkowych, dążą do odkryć, swobodniej zestawiają wiadomości, sięgają po dodatkowe informacje, mają bogatsze skojarzenia, potrzebują większej liczby i lepszych argumentów, posługują się łatwo językiem danej dyscypliny, ich wyniki uczenia się sięgają głębiej, obejmują rozumienie materiału, rozwiązywanie problemów, umiejętność świadomego kierowania własnymi procesami umysłowymi, uczą się wytrwalej, jeśli tylko uznają sens pracy nad danym materiałem, czytają dużo i chętnie, mają urozmaicone cele uczenia się i zaspokajania ciekawości, zainteresowań i ambicji, realizację odległych planów życiowych, bardziej zależy im na nagrodach, mają szeroki zakres uwagi, są zdolni do koncentracji i wytrwałości w rozwiązywaniu problemów, charakteryzuje ich bogatsze, niż u rówieśników słownictwo, zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym, są zdolni do samodzielnej i efektywnej pracy, wcześniej niż inni ( często w wieku przedszkolnym ) opanowują umiejętność czytania i pisania ( i potrafią z niej korzystać ), szybko uczą się na pamięć ( zapamiętują nowe rzeczy ), mają różne i liczne zainteresowania, często korzystają z bibliotek i innych źródeł informacji, są na ogół lepsi od innych w matematyce.

            Rodzice najlepiej znają swoje dziecko. Codziennie obserwują je w różnych sytuacjach, mają wiele możliwości odkrywania i stymulowania jego zdolności. Jednak nie zawsze posiadają odpowiednią wiedzę i umiejętności, które mogą pomóc w ujawnieniu potencjału dziecka i w jego właściwym, optymalnym wykorzystaniu. Często nieświadomie, poprzez niezamierzone oddziaływania wychowawcze tłumią i niszczą zdolności swojego dziecka. Stąd też ważne jest wsparcie i motywacja ze strony nauczyciela, odpowiednie metody pracy z uczniem szczególnie uzdolnionym w danej dziedzinie. Nie bez znaczenia jest wpływ środowiska, w którym uczeń wzrasta, klimat bezpieczeństwa, komfort psychiczny, akceptacja przez otoczenie. Uczeń zdolny nie mający odpowiedniego wsparcia ze strony grona pedagogicznego i otoczenia nie jest w stanie rozwinąć w pełni swoich uzdolnień, ani   bardzo dobrych rezultatów w preferowanych przez niego dziedzinach. Jego rozwój emocjonalny i intelektualny nie przebiega prawidłowo, w wielu przypadkach jest hamowany przez niewłaściwe relacje z otoczeniem, nieprawidłową ocenę i sposób traktowania przez nauczycieli. Owe trudności w prawidłowym rozwoju emocjonalnym i psychicznym poważnie zaburzają właściwe funkcjonowanie ucznia zdolnego w środowisku szkolnym i społecznym, stanowiąc poważny problem nie tylko dla niego samego, ale też i dla szkoły, grona pedagogicznego, rodziny i grupy rówieśniczej. Należy stwarzać możliwości indywidualnego traktowania ucznia i diagnozować możliwości uczniów przy pomocy rożnych metod, pamiętając o tym, jak bardzo różnie ukształtowane są psychiki i osobowości uczniów. Podejście indywidualne do ucznia i jego uzdolnień jest ideałem postępowania na wszystkich stopniach edukacji. Współpraca szkoły i rodziny w tworzeniu szerokiego środowiska edukacyjnego także jest ważnym aspektem pracy ze zdolnym uczniem. Rodzina zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa i akceptacji, będące jednymi z podstawowych potrzeb człowieka. Tylko wtedy, gdy są one zaspokojone, można mówić o harmonijnym rozwoju dziecka na płaszczyźnie intelektualnej, społecznej i emocjonalnej.

Zgodnie z przepisami oświatowymi obowiązującymi w naszym kraju uczniowi zdolnemu można pomóc w rozwijaniu talentów czy też zdolności m.in. poprzez:

•           wcześniejsze rozpoczęcie przez niego nauki szkolnej,

•           udzielenie promocji śródrocznej, szczególnie dla uczniów klas I- II

•           wydanie opinii w sprawie indywidualnego programu i toku nauki,

•           prowadzenie różnorodnych zajęć pozalekcyjnych, kółek zainteresowań,

•           udział ucznia w konkursach, turniejach, olimpiadach,

•           wprowadzenie innowacji pedagogicznych,

•           korzystanie ze stypendiów,

•           udzielanie pomocy psychologiczno- pedagogicznej.

Ponadto każdy nauczyciel ma obowiązek dostosowywania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia oraz indywidualizacji procesu nauczania. Ważnym zadaniem nauczyciela jest tworzenie programów, projektów i propozycji ciekawych zajęć, rozwijających zdolności uczniów o ponadprzeciętnym potencjale w codziennej pracy dydaktyczno-wychowawczej. Wiele badań wskazuje, że wysoki procent uczniów zdolnych nie wykorzystuje swoich możliwości umysłowych w nauce szkolnej.

Dzisiejszy świat szczególnie potrzebuje ludzi twórczych, mądrych, odważnych, rozważnych w myśleniu i w działaniu. Umiejętność myślenia i współdziałania w skali globalnej, twórczość i inicjatywa: otwartość, wyobraźnia, zdolność do nieustannej autokreacji i intelektualnej autonomii są dzisiaj coraz ważniejsze. Rozwijanie wiedzy i umiejętności jest uważane za najefektywniejszą inwestycję, wiedza staje się najwyżej cenionym i przydatnym produktem, najtańszym sposobem przyspieszania rozwoju społecznego. Potencjał tkwiący w młodych ludziach wkraczający w mury szkolne jest zatem cennym kapitałem, który należy chronić i pieczołowicie pomnażać.

Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna w Krapkowicach

Joanna Gniża - pedagog